De roman begint met een sterk staaltje escapism. Op zijn honderste verjaardag is Allan Karsson het bejaardentehuis waar hij woont zo zat, dat hij uit het raam klimt en er vandoor gaat. Gewoon. Op zijn pantoffels. Want het is wat het is en het wordt wat het wordt, zo luidt zijn levensmotto. Dat Allan een krasse knar is, wordt dus al gauw duidelijk. Allan komt al gauw in het bezit van een koffer met geld en gaat op een road trip terwijl de rest van het land naar hem op zoek gaat. Daarbij komen enkele criminelen op voor hun ongelukkige wijze om het leven, maar het is vanaf bladzijde één al duidelijk dat deze man op leeftijd zijn laatste dagen niet in de cel gaat slijten. En dat gebeurt dan ook niet.

Verreweg het grootste aantal bladzijdes wordt echter besteed aan de levensloop van de 100-jarige Karsson. Net als Gump gaat het om een (in eerste instantie) wat simpele ziel zonder noemenswaardige opleiding, die het allemaal wel best vindt als er een borrel en een goed gesprek in zit. Karsson specialiseert zich op jonge leeftijd in het maken van explosieven en komt na Zweden te hebben verlaten in de Spaanse burgeroorlog terecht, alwaar hij aan beide kanten helpt waar dat uitkomt. Want Karsson heeft geen politieke voorkeur, of religieuze achtergrond: Karsson beoordeelt mensen op hun karakter en hun houding ten opzichte van Karsson zelf. Dit zorgt ervoor dat hij niet alleen de Amerikanen helpt bij de ontwikkeling van de atoombom, maar ook de geheimen aan de Russen doorverteld (al blijkt Stalin geen aardige man en wordt hij naar een werkkamp in Siberië gestuurd). Via China, Iran en talloze andere omzwervingen leren we het bewogen levensverhaal kennen. Het verschil met Forrest Gump is wellicht dat Karsson in de meeste gevallen een beslissende rol in de historische ontwikkelingen speelt. Hij heeft wel gemeen met Gump dat hij geen oordeel velt over die gebeurtenissen. Het is zoals het is, immers.

Jonasson schuwt subtiliteit en gaat er vol voor. Van Tweede Wereldoorlog tot Mao, van Stalin tot corrupte leiders in Indonesië, Karsson is erbij. Hij ontsnapt regelmatig aan de dood, maar het wordt allemaal op zo’n matter of fact-manier verteld, dat het boek altijd luchtig blijft. Je bent dan allang vergeten dat je je in eerste instantie ergerde aan de vrijblijvendheid in het begin van het verhaal.

Het avontuur van de 100-jarige Karsson speelt zich op kleinere schaal af, maar is niet minder komisch en absurd. Het boek laat geen enorme indruk achter, maar is zeer vermakelijk en bij tijd en wijle zelfs spannend. Voor een debuutroman is de grootsheid van het verhaal lovenswaardig. Verwacht geen groots drama of leed, maar wel een verhaal waarin veel misgaat, maar alles op zijn pootjes terecht komt. De droge doch vertellende toon waarmee het levensverhaal van Karsson wordt uitgespeeld, maakt het geheel uiterst behapbaar en leesbaar in sneltreinvaart.

Hanks’ “non-political and thus non-judgmental” film werd door critici als pleidooi voor een conservatieve levensstijl – waarbij het slecht afliep met de linkse hippie en liefde van zijn leven. Producers houden vol dat het een verhaal over respect, toleratie en onvoorwaardelijke liefde betreft. Waar Forrest Gump een product(-bewerking) van Hollywood is, is De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween een product van zijn Zweedse cultuur: een stuk nuchterder dus en een stuk minder “moraal van het verhaal.”

De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween gaat dan ook niet zo zeer om de gebeurtenissen (of de bijbehorende emoties, die grotendeels uit het verhaal zijn weggelaten) als wel om de manier waarop die gebeurtenissen worden verteld. Uiteindelijk is Jonassons roman dan ook een eerbetoon aan de vertelkunst; een ongelooflijk verhaal waarin je mee moet willen gaan zonder erin te moeten geloven. Hoe dolkomisch en absurd het verhaal ook mag worden, af en toe mag er best een verhaal worden geschreven waaraan je twijfelt – zelfs binnen de realiteit van het verhaal. De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween mist alle geloofwaardigheid. Maar het is wel een mooi verhaal. En dat is volgens Jonasson (en zijn allang overleden opa) het belangrijkst.

De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween van Jonas Jonasson is verschenen bij Signatuur.

Nick Hornby – A Long Way Down
Viel me niet tegen, al was High Fidelity aanmerkelijk beter, alsmede About A Boy. Waarom van het dak afspringen op oudjaarsavond niet slim is tenzij je stiekem toch niet dood wil. Wat mij betreft verhaal over het veranderlijke leven terwijl je stil blijkt te staan.
drie uit vijf

Dirk Weber - Hij of Ik
Dubbelgangersmotief werkt altijd. Kinderboekbeperkingen daargelaten had ik het mooier gevonden als dit boek was begonnen waar het eindigde. In plaats daarvan heeft Weber ruimte gebruikt voor niet echt relevante subplots die niet mooi afgerond worden. Jammer, tenzij er een vervolg komt?
drie uit vijf (want voor kinderen prima)

Scarlett Thomas – Our Tragic Universe
Aardige ideeën verpakt in net iets te “ik-ben-een-vrouw-in-een-vastgelopen-relatie-en-alles-mislukt-achtig verhaal dat zonder plot zou moeten zijn, maar waar je als lezer uiteindelijk toch plot in ziet. Laat dat nou juist een van de centrale thema’s zijn. Dus helemaal mislukt of toch nog geslaagd? (Later meer hierover).
vier uit vijf

Piet Meeuse – Het kraaien van de haan
Absurd en vaak hilarische herschrijving van Bijbelse geschiedenis die zowel in onze toekomst als ons verleden speelt. Mooie achtergrondgeschiedenis opgevolgd door Monty Python-achtige scherts. Meer hilarisch dan filosofisch. Gevoel voor humor noodzakelijk.
vier uit vijf

Paul Claes – De leeuwerik
Mooie romance die helaas weinig toevoegt. Biedt voor geïnteresseerden ook een hoop weetjes over de Middeleeuwen, maar niets wat je na een semester Mediëvistiek nog niet weet, kan ik vast vertellen. Te netjes om te beklijven.
vier uit vijf

Het is tijd dat ik op de bres spring voor Goodreads.com. Goodreads is Facebook voor boeken. Je maakt een account aan (of je gebruikt je Facebook/Twitter-account) en zoekt de boeken die je aan het lezen bent (of hebt gelezen) en voegt ze toe aan je account. Je kunt je status updaten en vertellen op welke bladzijde je bent, vergelijkbare boeken zoeken, met andere boekenwurmen over boeken kletsen, reviews plaatsen en een quiz spelen. In veel opzichten is Goodreads een gewoon, weliswaar gespecialiseerd, sociaal netwerk. Maar het is net als de gewone bibliotheek heerlijk stoffig.

Kijk alleen al naar de website: hij is niet bijzonder kleurrijk, niet hip opgemaakt, maar hij kan alles wat je van een moderne website verwacht. Het is erg leuk om op stoffige wijze je online boekenplanken te managen en lijstjes te maken, reviews te schrijven en status updates in de trant van “Ik ben nu op pagina 79 van ‘Oorlog & Vrede’ van Leo Tolstoj” te plaatsen en te exporteren naar Facebook en Twitter. Je kunt jezelf ook doelen stellen, bijvoorbeeld hoeveel boeken je dit jaar gaat lezen. De nooit-eindigende triviaquiz bevat ongelooflijk veel vragen en wordt nog steeds aangevuld.

Het leukste onderdeel blijft echter “Explore.” Naast talloze lijstjes vind je hier ook allerlei statistieken over populaire boeken, wedstrijden, tips en nieuws. Daarnaast is er een lange lijst met citaten, inspirerend bevonden door de community van Goodreads. Mocht je dus belezen voor de dag willen komen op feestjes, dan scoor je op Goodreads wat mooie citaten voor je vertrekt. Er worden ook regelmatig auteurs geïnterviewd en interessante achtergrondartikelen geschreven.

Goodreads wordt steeds beter: zo heeft de site geïnvesteerd in techniek van Discovereads om beter aanbevelingen te kunnen doen, bijvoorbeeld. Zo moet de site gaan uitblinken in het aanbevelen van nieuwe boeken naar aanleiding van de boeken die je al gelezen hebt. Ondanks het wat stoffige imago, zit er dus wel degelijk goede techniek achter de site en wordt er hard gewerkt om deze up to date te houden. Er is zelfs een goed werkende iPhone-app beschikbaar voor de fanatieke lezer onderweg én je kunt lid worden van heuse online boekenclubs. Als je dat woord voorheen associeerde met buurthuizen in de Achterhoek, dan wordt het nu tijd om dat beeld (enigszins) bij te stellen.

Feitelijk het enige nadeel van Goodreads het gebrek aan Nederlandse gebruikers. Ze zijn er wel, er staan genoeg Nederlandse boeken in de database en die worden ook gelezen door gebruikers, maar je krijgt geenszins het idee dat Goodreads in Nederland is doorgebroken. En dat is jammer. Want Goodreads is een goede manier om op te scheppen over welke boeken je hebt gelezen en aan het lezen bent. En de site wordt dus een steeds beter middel om nieuwe boeken te ontdekken. Dat is maar goed ook, want er verschijnen ieder jaar meer dan 300.000 boeken.

Het moge duidelijk zijn: ik ben – als boekenwurm – een beetje verliefd op het stoffige Goodreads. Maar ik heb maar vijf vrienden. En die vijf vrienden die ik heb, hebben allemaal ook maar een beperkt aantal vrienden. En die ook. Tijd dus dat jij ook lid wordt van Goodreads en weer aan het lezen slaat!

Afgelopen zaterdag werd in de Vereeniging te Nijmegen het Boekenfeest 2011 georganiseerd. Literair productiehuis Wintertuin trok weer alles uit de kast om lezers en auteurs samen te brengen. Centraal thema van de avond was uiteraard de biografie, het portret, het in kaart brengen van een personage. Het was dan ook een bijzonder sociaal feest: je maakte kennis met nieuwe personages, zag auteurs die je wellicht van hun werk of anders wel uit de media kent en kwam daarnaast honderden liefhebbers uit Nijmegen en omgeving tegen.

In de grote zaal wordt het programma geopend door Nijmeegse stadsdichter Dennis Gaens. Hij schreef een gedicht naar aanleiding van het verdwijnen van het frietkot op het Keizer Karelplein. Het portret van Çetin, de eigenaar van het keetje waar menig Nijmegenaar in de kleine uurtjes een broodje kroket heeft gescoord, wordt na afloop van de eerste ronde in de zaal uitgedeeld op een ansichtkaart.

Die eerste ronde is in de grote zaal voor Kamagurka. Mensen die niet weten wat voor avond het zou gaan worden, kwamen er op dat moment achter. Weliswaar is de inhoud van Kamagurka’s set niet exemplarisch voor de die van de rest van het programma, het is een set vol humor en vervreemding, twee gevoelens die de rest van de avond vaker worden opgeroepen. Kamagurka treft doel door het vertellen van slechte tot matige grappen en het opsommen van verschillen tussen Belgen en Nederlanders. Niet alles blijkt op waarheid te berusten en net op het moment dat mensen er genoeg van lijken te krijgen, geeft de cartoonist een onverwachte draai aan de set door van microfoon te switchen en het decor belachelijk te maken en bijna af te breken. Niet iedereen lacht om de absurde humor van Kamagurka, maar de tekenaar weet de zaal toch voor zich te winnen met onsmakelijke en soms ronduit smerige grappen. Is er een hondenneuker in de zaal?

Door naar P.F. Thomése, die op de eerste verdieping voordraagt uit eigen werk. Hij lijkt voor dezelfde techniek als Kamagurka te hebben gekozen en kiest bewust de smerigste passages uit zowel De Weldoener als J. Kessels the novel. Daarvoor heeft hij al laten merken erg teleurgesteld te zijn over het feit dat hij niet het boekenweekgeschenk heeft mogen schrijven. Dat had hij namelijk wel al grotendeels geschreven. Daarom sluit hij zijn set op met het nieuwe verhaal over J. Kessels en Thomése zelf, waarschijnlijk in de hoop dat het CPNB hem op korte termijn opbelt. En het moet gezegd worden, een kleurrijk figuur als J. Kessels had inderdaad niet misstaan als boekenweekgeschenk van een boekenweek vol portretten.

Ondertussen is bij Op Ruwe Planken de winnaar van de Liegbio-wedstrijd uitgeroepen. Vincent van Meenen ging met de eeuwige roem er vandoor. Zijn liegbiografie verschijnt in het meinummer van Op Ruwe Planken. Voor wat broodnodige diepgang moeten we bij het Soeterbeeckprogramma zijn, waar discussies over identiteit en kunst worden gevoerd, opgeleukt met luchtige intermezzo’s van Theater Pluim. Omdat het zaterdagavond is, switchen we al gauw naar de grote zaal, waar Jan Mulder geanimeerd verteld over zijn leven als voetballer. Hij had liever Romario geheten, dat klinkt per slot van rekening veel beter dan Jan Mulder. Hij hemelt Johan Cruijf op, om zijn monoloog af te sluiten met een schalks “maar nu weer over mij!” Hij durft zijn geschreven werk niet te vergelijken met dat van Remco Campert en Gerard Reve, maar “Ik kon wel beter voetballen dan Reve.”

Terwijl Kader Abdolah de dialoog aangaat, zoeken we wat lucht in de bar, waar vakkundig getekend wordt door één van de oprichters van dit weblog, terwijl een dj plaatjes draait. Live muziek komt er van La Femme Belge, die al eerder hebben meegewerkt aan de literaire projecten van Wintertuin. De Vlaamse band speelt een preview van tien minuten in de foyer, maar komt helaas nauwelijks boven het rumoer uit. De daadwerkelijke set in de kleine zaal boven wordt aanzienlijk beter ontvangen en is een goede opwarmer voor de Franse disco van Vic van de Reijt, die helaas niet aan iedereen is besteed. Zijn verhaal over Willem Elsschot eerder op de avond was een groter succes. Maar wie zijn Franse uptempo chansons wel kon waarderen, kon heerlijk de nacht indansen, vol van nieuwe karakters, absurde grappen en boeiende personages.

In samenwerking met Warren Ellis en D’Israeli komt BERG London in april met een graphic novel getiteld SVK. Dat is uiteraard niet zomaar een graphic novel, er verschijnen immers genoeg graphic novels waar géén aandacht aan wordt besteed op Stofwolk. BERG is ook niet zomaar de zoveelste uitgever. Sterker nog, BERG is een studio die zich bezighoudt met het bedenken van nieuwe producten en concepten en het bouwen ervan. Geen uitgever. De afgelopen jaren heeft BERG, echter al al de nodige innovatieve grapjes met taal en tekst uitgehaald. Zo bedachten ze – terwijl ze iets heel anders aan het doen waren – Penki, een applicatie voor je iPhone en iPad om 3D-tekst mee in de lucht te schrijven (mits je ook een goede camera hebt):

Ook bedachten ze al voor de introductie van de iPad hoe digitale magazines er volgens hun uit moesten zien. Toen niet lang daarna het apparaat verscheen waarop hun digitale tijdschriften werkelijkheid konden worden, waren zij dan ook de studio waar je moest zijn om je tijdschrift op een fatsoenlijke manier digitaal aan te bieden. Ze maken zoveel mogelijk van hun concepten openbaar op Vimeo, hier staan enkele concepten, waaronder een Rube Goldberg-achtige machine die allerlei dingen achter elkaar in gang zet, maar dan ZONDER dat deze items elkaar daadwerkelijk raken:

Volgende maand verschijnt er dus een graphic novel, mede bedacht door BERG en uitgewerkt door Warren Ellis en D’Israeli, twee bekende auteurs van graphic novels. SVK komt gebundeld met een speciale zaklamp. De detective die de hoofdrol speelt, komt erachter dat hij met een speciaal apparaat de gedachten van andere mensen kan lezen. Dan kom je erachter dat jij dat als lezer ook kan doen. De helft van de strip is dan ook getekend in onzichtbare (UV) inkt. Schijn erop met je SVK (Special Viewing Kit) en je helpt het mysterie op te lossen. De auteurs omschrijven het verhaal als “Franz Kafka’s Bourne Identity” en “It’s also a story about looking, and it’s an investigation into perception, storytelling and optical experimentation”, dus dat zit ook goed. Een sneak preview van hoe dit project eruit ziet, vind je hier. In eerste instantie worden er drieduizend exemplaren gemaakt. Meer informatie vind je op getsvk.com.

Boekenkasten inruimen is een vak apart. Wellicht doe je het alleen als je verhuist, wellicht heb je lol aan het continu in- en uitruimen en hersorteren, wellicht raak je gefrustreerd als het systeem niet meer klopt. Nu ben ik zelf onlangs verhuisd en word ik zelf geconfronteerd met een veel te snel gevulde boekenkast en veel te veel boeken. Ga ik op thema sorteren? Op alfabetische volgorde? Op grootte? Op kleur (ja, er zijn ook mensen die hun kast op kleur sorteren)?

Ieder systeem kent zijn gebreken. Naast alle pockets heb ik ook een aantal dure, mooie boeken die iedereen moet zien als ze mijn kamer binnenwandelen. Dus moet ik een soort ‘very best of’-plank maken. Maar dat schopt dan wel meteen mijn idee om alle literaire meesterwerken bij elkaar te zetten en alle boeken over literatuur en literatuurgeschiedenis apart. En wat doe ik met Engelstalige werken? Apart of toch tussen de andere werken. Vooralsnog kies ik één licht thematische indeling, waarbij vorm ook belangrijk is. Dus wel licht thematisch gesorteerd, maar uiteindelijk moet het er ook netjes uitzien. Dus wel van groot naar klein en niet op alfabetische volgorde dus. Het oog wil ook wat. Des te jammer is het dat door de boeken in een kast te plaatsen de mooiste juweeltjes uit het zicht verdwijnen – namelijk de cover.

Zo kon er de afgelopen tijd niet alleen gestemd worden op politici, maar ook op de mooiste boekcover van 2011. Het gaat er mij niet om welke cover deze verkiezing wint, maar dat de uitdrukking Don’t judge a book by its cover eens NIET ter harte wordt genomen. Het Boekblad – organisator van de verkiezing waar vanavond (niet geheel toevallig) de uitslag van bekend wordt – is gelukkig niet de enige die de waarde van een goede cover ziet. Een goede cover trekt de aandacht en kan zelfs de doorslag geven of een boek wel of niet wordt verkocht. Als een boek met een bepaalde cover niet verkoopt, laat de uitgever gewoon een nieuwe ontwerpen. Dat mag blijkbaar zomaar, terwijl oude cd’s vaak keer op keer met originele cover art worden uitgegeven. Ik vind dat boekcovers meer liefde zouden moeten krijgen. Dat vinden de makers van An Archive of Book Cover Designs and Designers ook en zij zijn een bescheiden poging begonnen om een database aan te leggen. Tot nu toe staan er iets meer dan 1300 covers in het archief van een beperkt aantal ontwerpers, maar het begin is er. Liefhebbers van boekomslagen moeten deze site zeker in de gaten houden. Op het bijbehorende blog worden ook regelmatig interessante ontwerpen geplaatst.

Dat lost het probleem van de boekenkast nog niet op. De rug van het boek is over het algemeen bijzonder saai opgemaakt. Auteur, titel en uitgever. In zijn eenvoud heeft het wel wat, maar erg spannend is het niet. Mike Stilkey dacht vermoedelijk hetzelfde en maakte enkele bijzondere creaties met de ruggen van boeken. Erg handig zijn de resultaten niet – zeker niet als je af en toe nog een boek wil lezen, maar het is weer eens wat anders dan een overvolle Billy met verplichte werken. Eén plank om je creatief te laten gaan met boeken die je toch niet meer leest, kan alleen maar iets toevoegen aan je studeerkamer, toch?

Uiteindelijk gaat het in deze wereld maar om één ding en dat is seks. Gelukkig zit de Nederlandse literatuur er vol mee. Voor sommige lezers onder ons was het de enige reden waarom boekverslagen op de middelbare school nog enigszins draaglijk waren, voor anderen bron van hilariteit. Puisterige pubers die lachen om de eerste bladzijdes in Turks Fruit van Jan Wolkers: als je het zelf niet hebt gedaan dan ken je in ieder geval iemand anders die het tragikomische boek las vanwege de beschreven vleselijke lusten van de hoofdpersonen.Seks is alomtegenwoordig in de Nederlandse literatuur, van Van den vos Reynaerde tot Tirza en weer terug. De Nederlandse schrijverswereld bestaat uit een stelletje viespeuken. De Nederlandse literatuur is dan ook een uitstekende bron voor de Nederlandse film. Want een Nederlandse film is geen Nederlandse film zonder dat de vrouwelijke lead minstens twee keer uit de kleren gaat voor een gepassioneerde scène, bij voorkeur met verschillende karakters. Prima natuurlijk, maar als in negen van de tien Nederlandse speelfilms en romans meer bloot zit dan in tien jaar Hollywood-blockbusters, dan moet je niet raar op kijken als deze Nederlandse kunstuitingen seksistische trekjes beginnen te vertonen. Je kunt de klok erop gelijk zitten: om de zoveel tijd is het raak. Zo werd twee jaar geleden Alleen maar nette mensen van Robert Vuijsje verwetenplatvloers en vrouwonvriendelijk te zijn.

Enkele maanden later was het weer raak met J. Kessels the novel van P.F. Thomése. Dit keer voelde Stine Jensen zich geroepen het boek zijdelings te noemen in een colum over seksisme in de Vaderlandse letteren. Thomése was natuurlijk niet de beroerdste om te reageren. Toegegeven, J. Kessels the novel kan inderdaad als smerige onderbroekenlol worden omschreven, maar ook als treffende, tragikomische beschrijving van de mislukking van de man in deze maatschappij en de zoektocht naar vervlogen liefde met een lijk in de kofferbak. Daar kun je wel moeilijk over gaan doen als feministe of mascotte van de zedenpolitie, maar dan ben je, zo’n 800 jaar nadat Reynaert de vos de vrouw van de wolf Isegrim verkracht en de kinderen van het echtpaar Wolf mishandelt, rijkelijk laat. Seks is onlosmakelijk verbonden met de Nederlandse literatuur en het enige wat je daar kunt doen is proberen zelf een boek te schrijven dat die traditie doorbreekt. Die boeken zijn er ook, maar nee, er is altijd een neerwaartse trend zichtbaar. Alsof de Nederlandse literatuur na 800 jaar ineens nog meer zou vervallen in een reeks vieze boekjes.

Gelukkig is er nog een manier waarop seks en literatuur met elkaar verbonden zijn – die gelukkig een stuk leuker en luchtiger is dan het mekkeren op een van de definiërende trekjes van de Nederlandse literatuur (en cultuur). Want literatuur is en blijft dé manier om indruk te maken. Een belezen persoon ?kan, mits hij zijn kaarten goed schudt, indruk maken. In de kroeg heb je een arsenaal aan literaire openingszinnen paraat, thuis staat een mooie boekenkast vol klassiekers (of toch niet?) en anders kun je nog altijd een hobby maken van het afkraken van de slechtste seksscènes in romans.

Voortgang:

Eerlijk is eerlijk, halverwege het derde boek kwam ik een beetje vast te zitten. Niet omdat het boek slecht of saai werd, maar er zit een zeker dood punt in het derde boek. Dat speelde mij met name parten omdat het boek zo dik was. Als ik dan moest kiezen welk boek ik meenam in de trein, dan werd dat meestal niet Gerechtigheid. Je tas is namelijk meteen een kilo of twee zwaarder.

Gelukkig is het slot magnifiek te noemen. De laatste honderd bladzijden voor de epiloog zijn erg sterk. In dit boek werken we naar de rechtzaak omtrent Lisbeth Salander toe en deze wordt op bijzondere wijze beschreven. Ondanks het feit dat de lezer weet dat er vrij weinig fout kan gaan, is de rechtzaak wel degelijk spannend. Omdat je weet dat “dit” het moment is. Hier heb je naartoe gelezen. De rechtzaak zelf blijkt nog steeds een pageturner. Larsson weet vrijwel alle eindjes aan elkaar te knopen en op bevredigende wijze af te handelen.

Enige minpunt (spoiler alert) is de totale afwezigheid van de zus van Lisbeth. Deze zus wordt in ieder boek wel een paar keer genoemd, maar we leren haar nooit kennen. Wellicht heeft Larsson hiervoor gekozen, omdat Lisbeth zich totaal niet voor haar zus interesseert. Ze geeft niet om mensen, laat staan om haar zus. Toch heeft er tegen het einde van het boek een kentering plaatsgevonden in haar karakter, die het in theorie mogelijk zou moeten maken dat Lisbeth zich wel voor haar zus gaat interesseren. Bovendien is het nauwelijks voor te stellen dat deze zus zich niet zou interesseren voor het lot van haar zus, hoe groot de barst in hun relatie ook moge zijn. Waarscnijnlijker lijkt het mij dan ook dat Larsson deze draad bewaarde voor een nieuw boek. We zullen het waarschijnlijk nooit weten. Er schijnen 250 tot 300 bladzijdes van een vierde boek te zijn, maar of die ooit zullen verschijnen?

My Booky Wook (de titel is geïnspireerd op de Nadsat-taal uit A Clockwork Orange) is in vele opzichten dan ook het ideale voorbeeld van (naar wat ik aanneem) de kenmerken van dit genre (zijn): schokkend, onthullend en vol seks en drugs. Met als grote verschil dat het ook nog een oprecht intelligent boek is.  Het is ook een zelfbewust boek. Nadat we Russell ontmoeten in een kliniek voor seksverslaafden (vol pedofielen en perverselingen) gaan we terug in de tijd naar zijn jeugd: “Now for the formative years, which traditionally in autobiographies are a bit boring – not in this one, however. My childhood is so jam-packed with melodrama and sentimality (described as ‘the unearned emotion’) that you’ll doubtless use these very pages to mop up your abundant tears.” Dat blijkt: op school wordt hij gepest en hij maakt het nog erger door enorme stunts uit te halen, die door niemand op prijs worden gesteld.

Toch wordt het pas echt interessant als Russell ontdekt dat hij kan acteren op de middelbare school (tegen die tijd is hij al uit een kostschool gegooid voor onzedelijk gedrag) en zijn roeping heeft gevonden. Hij maakt de middelbare school niet af, maar verliest wel nog even zijn maagdelijkheid aan een meisje, dat hij daarna opbelt om het gesprek op cassetteband op te nemen als bewijs dat het echt is gebeurd. Vanaf het moment dat hij besluit het als acteur te gaan proberen, begint het boek vaart te krijgen. Vanaf Part II zweven we van figurantenrol naar figurantenrol, van one night stand naar one night stand en van wiet naar heroïne. Daarbij staat hij enkele malen op het punt van doorbreken, vooral nadat hij is overgestapt naar stand-up comedy, maar zijn onmogelijke gedrag zorgt er vroeg of laat voor dat hij zijn baan verliest.

Hij is een charmeur, maar ook recordmisbruiker van de taxidienst van MTV (“every single journey I took from then was in an account cab, and not just my own journeys – sometimes I’d have two or three cars out at a time, ferrying my mum around, or picking people up from airports.”), en dan gaat het nog niet over het meenemen van zwervers en junkies naar kantoor. Rond de eeuwwisseling presenteert Brand een show op MTV en wordt niet lang na 11 september ontslagen omdat hij verkleed als Osama Bin Laden op tv verschijnt en backstage Kylie Minogue voorstelt aan zijn dealer.

Volledig stoned maakt hij het programma Re:Brand, dat taboedoorbrekend moet zijn: zo gaat hij boksen met zijn vader om het Oedipuscomplex te onderzoeken, volgt hij het leven van een racist, probeert hij een bejaarde vrouw het hof te maken en neemt hij een zwerver mee naar huis. Niet lang daarna bereikt zijn leven een dieptepunt. Hij wordt in eerste instantie redelijk clean voor een tv-special met Britse comedy-legendes (waaronder David Walliams) op een cruiseschip in Griekenland, maar wordt zo nerveus dat hij uiteindelijk volledig doorslaat en wordt ontslagen. Het is dan dat Brand zich realiseert dat het zo niet langer kan. Als laatste hoop benadert hij John Noel, een impressario. Die heeft in eerste instantie niet door hoe ver Brand heen is, maar wanneer hij hier achter komt stuurt hij Brand naar een afkickkliniek en met succes. Brand krijgt zijn big break en begint bekend te worden. De leegte die de drugs hebben achtergelaten wordt echter gevuld door seks. Ook hiervoor wordt hij naar een kliniek gestuurd.

De eerste twintig, dertig jaar van zijn leven vormen de rode draad van het boek, maar het zijn de beschouwende passages die het meeste indruk maken. Brand bezit de gave om tegelijk grappig en serieus te zijn. Het boek is niet doordrenkt van spijt en probeert ook de minder fraaie momenten niet mooier te maken. Wel ziet hij de humor in van veel van de absurde situaties waarin hij terecht komt: hoe hij door een one night stand naakt wordt buitengesloten in zijn eigen appartement, om vervolgens in het café beneden, waar het Gay Night is, een slotenmaker te bellen. Sommige sterke verhalen zijn bijna te raar om waar te zijn en het staat allemaal verdomd mooi opgeschreven (door Brand zelf, vrij uniek in het genre: Brand blijkt echt te kunnen schrijven). Maar als de verhalen over het scoren van heroïne waar zijn, dan zal de rest ook wel niet zijn verzonnen: “The dealers keep the bags in their mouths. Then when you buy one they spit it into their hand and you have to put it directly into your mouth. Even though you obviously want the heroin, a little bit of you is thinking, ‘Eeugh! He’s had it in his mouth.’ After a while, though, you stop thinking that. It’s a bleak day when that happens.”

Ik ben nog steeds geen groot fan van het biografiegenre, maar My Booky Wook was voor mij toch de moeite van het lezen waard. Zijn leven is niet zo zeer indrukwekkend als wel machtig interessant. Zelfs onder invloed presteert hij het om mensen in te palmen en zijn verslaving tegelijkertijd (grotendeels) verborgen te houden voor de mensen in zijn omgeving. Hij breekt harten en verovert ze tegelijk. Hij is zich bewust van zijn charmes en zijn kwaliteiten als womanizer en misbruikt ze ten volle ter meerdere ere van zijn eigen glorie en ego.

Inmiddels is Russell Brand rijk, clean en gelukkig verloofd met Katy Perry. Vanaf deze week draait Get Him To The Greek in de bioscoop, wat welbeschouwd een slecht vermomd excuus is voor Brand om zijn eigen persoon uit te vergroten en te introduceren aan de rest van de wereld. Deel 2, My Booky Wook 2: This Time It’s Personal, staat gepland voor dit najaar en zal niet zo zeer gaan over alle verslavingen en one night stands, die zijn immers al aan de orde geweest, als over alle mediaschandalen waarin hij sinds het afkicken terecht is gekomen. Want Russell Brand mag dan clean zijn, hij is nog altijd een zeer controversiële persoonlijkheid. Dat er nog maar veel Booky Wooks mogen volgen…

vier uit vijf

Voortgang:

De afgelopen weken heeft het lezen even stil gelegen. Ik had het erg druk met andere dingen (ook leesbare dingen). Tot nu toe kom ik met name toe aan het lezen in de weekenden. Sterker nog, ik lees deze boeken vrijwel uitsluitend in het weekend.

In mijn vorige rapportage gaf ik aan redelijk sceptisch te zijn. Nu ik op bladzijde 123 ben, durf ik met enige zekerheid te stellen dat het boek niet te veel hetzelfde terrein opnieuw gaat verkennen. De criminaliteit die in het tweede boek centraal gaat staan, is wellicht net zo vrouwonvriendelijk (want: vrouwenhandel), maar toch aanzienlijk anders dan de rituele moorden die in het eerste boek centraal stonden.

Helaas heb ik het vermoeden dat ik slachtoffer van spoilers ben geworden. Nietsvermoedend sloeg ik namelijk de filmpagina in de krant open en de eerste regel luidde aldaar “Waar waren we gebleven? Ohja: [SPOILER ALERT].” Ik kan dat soort kennis dan niet meer vergeten en ik vind het wel een beetje jammer dat ik in ieder geval een vaag vermoeden heb, welke kant het verhaal op gaat. Dat neemt natuurlijk niet weg dat de climax van dit tweede boek nog ver weg is en dat er nog aardig wat leesplezier te gaan is. Larsson strooit in dit tweede deel achteloos met cliffhangers, halve onthullingen en teasers. Het zal nog wel even duren voordat alle vragen beantwoord zijn en ik heb nu ook weer niet de neiging het boek in één weekend uit te lezen, maar boeiend is het in ieder geval.